Is uw huis geschikt voor een warmtepomp

Is uw huis geschikt voor een warmtepomp?

Warmtepompen zijn in trek. Dat komt voornamelijk omdat het een erg interessant alternatief is op de cv-ketel en de energierekening flink verlaagt. Daarnaast is er ook een zeer interessante subsidie beschikbaar voor de aanschaf van een warmtepomp. Als u nog niet eerder heeft gehoord wat een warmtepomp is en of dit voor u interessant is, dan is dit artikel interessant voor u. Wilt u weten of uw huis geschikt is voor een warmtepomp, wat het rendement is en welke soorten warmtepompen er allemaal zijn? In dit artikel vindt u antwoord op de deze vragen en weet u of de warmtepomp een geschikt alternatief is voor de cv-ketel in uw situatie

Is uw woning geschikt voor een warmtepomp?

Iedere woning is geschikt of kan voorbereid worden op het gebruik van een warmtepomp. Uiteraard zal dat voor de ene woning makkelijker en goedkoper zijn dan de andere. Veel heeft te maken met de huidige staat van de woning. Een nieuwbouwwoning met vloerverwarming is tegen relatief weinig kosten geschikt gemaakt. Voor een oudere woning zijn er vaak aanvullende isolatiemaatregelen en aanpassing op het verwarmingssysteem nodig.  De belangrijkste factoren die invloed hebben op een goede werking van een warmtepomp:

  1. Hoe goed is uw woning geïsoleerd
  2. Hoe wordt de woning geventileerd
  3. Hoe wordt uw woning verwarmd

Hieronder leest u meer over de invloed van deze factoren en hoe u kunt nagaan of u woning voldoet. Vervolgens geven we u inzicht in de energiebesparende maatregelen die nodig zijn om uw woning geschikt te maken.

Isolatie van uw woning

De isolatiewaarde van u woning is misschien wel de belangrijkste factor die invloed heeft op een goede werking van een warmtepomp. Als uw woning niet of slecht geïsoleerd is dan is uw huis niet geschikt voor een warmtepomp. De warmtepomp moet in dat geval te hard werken en het rendement is dan niet gunstig. Dit betekent in de praktijk dat woningen die voor 2000 zijn gebouwd nog niet goed genoeg geïsoleerd zijn.

Isolatie per bouwperiode

Hoe goed een woning is geïsoleerd is goed af te lezen aan het bouwjaar van de woning. In Nederland hebben we het bouwbesluit, een boekwerk met daarin voorwaarden waar een (nieuwe) woning aan moet voldoen. Sinds 1976 zijn daar ook isolatie-eisen aan toegevoegd. In de loop van de jaren zijn deze strenger geworden en zijn nieuwbouwwoningen bijna energieneutraal.

In de onderstaande tabel ziet u aan de hand van het bouwjaar of een woning voldoende geïsoleerd is om met een warmtepomp te verwarmen.

Bouwjaar Vloerisolatie Muurisolatie Dakisolatie Glasisolatie
<1925 Slecht Slecht Slecht Slecht
1925-1975 Slecht Slecht Slecht Slecht
1976-1987 Slecht Slecht Slecht Slecht
1988-1992 Slecht Voldoende Voldoende Slecht
1993-2000 Voldoende Voldoende Voldoende Slecht
2001-2012 Voldoende Voldoende Voldoende Voldoende
2013-nu Goed Goed Voldoende Goed

In dit filmpje wordt uitgelegd of uw huis geïsoleerd is (bron: Milieucentraal)

  • Kijk bij de voordeur, ramen of ander deuren die naar buiten gaan hoe dik uw buitenmuur is. Is de dikte van uw muur meer dan 24 cm dan is de kans groot dat u een spouwmuur heeft. Kleiner dan 24 cm betekent geen of een te kleine spouwmuur voor isolatie. Als er in de buitenmuur afwijkende voegdelen zitten kan de spouw later na-geïsoleerd zijn. Weet u het niet zeker? Laat dan door een expert kijken of dit voldoende is of dat er meer isolatie toegepast kan worden. Via het Regionaal Energieloket vindt u eenvoudig vakspecialisten bij u in de buurt.
  • Dakisolatie is een stuk lastiger te controleren. De beste manier is om te kijken of er doorvoeren of gaten in het dak zitten waar leidingen of afvoeren voor lucht door heen gaan. Bekijk of u deze makkelijk eraf kan halen, zo ja dan kunt u in de doorvoer vaak zien óf, en hoeveel isolatiemateriaal is toegepast. Een andere manier is om een gaatje te boren in de gipsplaten die aan de binnenzijde van het dak bevestigd zijn.
  • Het controleren op vloerisolatie of bodemisolatie is eenvoudig te doen door het luik naar de kruipruimte te openen en met een zaklantaarn te kijken of er onder de vloer isolatiemateriaal bevestigd zit, of op de bodem van de kruipruimte is verspreid.
  • Houdt een vlam (van een aansteker bijvoorbeeld) voor de ramen in de woonkamer wanneer het buiten donker is. Als u goed naar de weerspiegeling kijkt in het raam dan ziet u bij dubbel glas, twee vlammetjes en bij driedubbelglas drie vlammetjes. Is het vlammetje veranderd van kleur in de weerspiegeling? Dan zit er ook nog een reflecterende laag in het glas. Dit betekent vaak dat er HR, HR+ of HR++ glas is toegepast.
  • Als u geïnteresseerd bent in isolatie dan kunt u daar op de website van het Regionaal Energieloket verder oriënteren. U kunt daar ook een isolatiebedrijf vinden die voor u isolatiemaatregelen toepast.

Ventilatie

Als u de woning goed in gaat pakken met isolatiemateriaal dan neemt de natuurlijke ventilatie in de woning af (en dat is ook de bedoeling!). Nu heeft niemand iets tegen frisse lucht in huis. Maar wel tegen twee vaak bijkomende nadelen: tocht en warmteverlies. Een goede ventilatie-oplossing zoals een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning voorkomt beide. Andere opties zijn decentrale ventilatiesystemen of radiatoren waar ventilatie in verwerkt zit.

Om met een warmtepomp te kunnen verwarmen wilt u zoveel mogelijk koude tocht uit naden en kieren voorkomen. Ook ventilatieroosters en openstaande ramen veroorzaken veel koude tocht in de woning. Deze koude tocht veroorzaakt temperatuurschommelingen waardoor de warmtepomp gaat pendelen (aan-uit). Dit komt niet ten goede van het rendement en de levensduur van de warmtepomp. Een goed ventilatiesysteem is dus belangrijk wanneer u een warmtepomp overweegt. Het zorgt voor een beter werkende warmtepomp en verbeterd het comfort in huis.

Mechanische ventilatie omzetten naar balansventilatie met wtw

Voor een centraal balansventilatiesysteem zijn afvoer- en toevoerkanalen nodig. In veel gevallen is er al een mechanisch ventilatiesysteem aanwezig met alleen afvoerkanalen. De afvoerkanalen zuigen de vuile lucht uit de keuken, badkamer en toilet. Dit systeem is tegenwoordig eenvoudig om te bouwen naar een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning.

Het ventilatieapparaat voert verse lucht via de centrale trapkolom richting de woon- en slaapkamers. Deze ruimtes worden geventileerd met een kleine ventilator die de lucht afkomstig van de hal of overloop via de spleet onder de deur in de ruimte brengt. Een speciale sensor meet de luchtkwaliteit in de hal of overloop, als deze te laag is wordt er een signaal afgegeven aan de ventilatie om harder te gaan ventileren. De luchtafvoer blijft hetzelfde functioneren via de afvoerkanalen in de keuken, badkamer en toilet.

Wilt u meer weten over ventilatie? Op deze pagina vindt u meer informatie over ventilatie.

Verwarmingssysteem

Gaat u met een warmtepomp verwarmen dan behoud u het verwarmingssysteem met cv- water. Het cv-water dat door het verwarmingssysteem loopt heeft een lagere watertemperatuur. In plaats van 700C tot 900C, heeft het cv-water een temperatuur van 300C tot 500C. Dat is mogelijk wanneer uw woning goed is geïsoleerd. Dat betekent ook dat u de woning met minder verwarmingsvermogen verwarmd.

Standaard radiatoren zijn niet geschikt om op een lage watertemperatuur te verwarmen. U heeft in dat geval een ander warmteafgifte systeem nodig. Vloerverwarming (en eventueel wandverwarming) of lage temperatuur convectoren zijn dan het beste alternatief. Ook bij lage stooktemperatuur houden deze verwarmingssystemen een,  goed geïsoleerde, woning warm.

Welke warmtepomp is voor mij geschikt?

Een warmtepomp is verkrijgbaar in verschillende varianten. Een aantal veel voorkomende warmtepompen zijn;

  • Ventilatiewarmtepomp
  • Warmtepompboiler
  • Buitenlucht warmtepomp
  • Bodem warmtepomp
  • Lucht-lucht warmtepomp
  • Hybride warmtepomp

Naast deze warmtepompsystemen zijn er nog meer soorten die van hetzelfde principe uitgaan – het gebruik van een natuurlijke warmtebron. De bovenstaande warmtepompen zijn de soorten die veel in woningen voorkomen.

Hybride of all-electric

Een woning is soms nog niet optimaal geschikt om met een all-electric warmtepomp te verwarmen. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de woning nog deels gebruik maakt van hoge temperatuur radiatoren. In dat geval is er bijvoorbeeld in de woonkamer al vloerverwarming maar worden de slaapkamers met traditionele radiatoren verwarmd. Een hybride warmtepomp (gebruikmakend van de buitenlucht als bron) is dan de meest verstandige optie.

Een volledige elektrische warmtepomp zoals de bodem of buitenlucht warmtepomp heeft geen ondersteuning nodig van een cv-ketel of ander cv-apparaat. Met deze warmtepompen gaat u volledig van het aardgas af en verwarmd u elektrisch. Dit levert een flinke besparing op de energierekening maar vraagt ook om een hogere investering.

Lucht of bodem als warmtebron of is er nog iets anders?

Het rendement van een warmtepomp wordt onder andere bepaald door de warmtebron die gebruikt wordt. Dit is dan ook het grootste verschil tussen de verschillende soorten warmtepompen. De bron heeft veel invloed op het rendement van het systeem. Hoe stabieler en warmer de bron, des te effectiever (en goedkoper) deze een woning verwarmt. Hier zit echter ook een prijskaartje aan. Een stabiele en warme bodembron kost aanzienlijk meer geld dan een warmtepomp die warmte uit de koude buitenlucht moet halen.

De warmtepompboiler en ventilatiewarmtepomp worden aangesloten op een mechanische afzuigsysteem. De ventilatielucht is behoorlijk warm en geeft daardoor het hoogste hoog rendement. Helaas is ventilatielucht slechts beperkt beschikbaar waardoor u altijd een ander verwarmingssysteem nodig heeft om bij te verwarmen – in veel gevallen is dat een cv-ketel.

Warmte-afgiftesysteem

Naast de warmtebron bepaalt de manier waarop de warmte afgegeven wordt in de woning ook het rendement. Het type warmtepomp bepaalt ook hoe u de warmte in de woning kan gebruiken. Een ventilatiewarmtepomp geeft bijvoorbeeld het warme water af aan de cv-ketel die het daarna opstookt naar een hogere temperatuur. Daarmee is dit vaak een oplossing die voor veel woningen toepasbaar zijn. Helaas is het financieel rendement voor de meeste woningen te laag om hiervoor te kiezen.

De warmtepompboiler, die ook gebruik maakt van ventilatielucht, slaat de warmte op in een boilervat voor warm tapwater. Dit is vooral interessant voor grote huishoudens met meer dan 4 a 5 personen.

Een hybride, buitenlucht en bodem warmtepomp geeft de warmte af aan het cv-water in het centrale verwarmingssysteem zoals u dat normaal gewend bent. Daarnaast kunnen ze ook de warmte opslaan in een boilervat voor warm tapwater. Daarmee is een aardgasvrij oplossing mogelijk.

Een lucht-lucht warmtepomp geeft de warmte af in de vorm van warme lucht. Om een volledige woning te verwarmen worden er nieuwe leidingen (voor koelmiddel) aangelegd en wordt er een ventilatie apparaat in iedere ruimte geplaatst. Een lucht-lucht warmtepomp heeft als nadeel dat er veel luchtverplaatsing plaats vindt. Vooral bij minder goed geïsoleerde woningen is dit het geval. Dit wordt door veel mensen als minder comfortabel ervaren dan het gebruik van vloerverwarming of lage temperatuur radiatoren.

Welke warmtepomp past bij welke woning?

  Ventilatiewarmtepomp Warmtepompboiler Hybride warmtepomp All electiric warmtepomp (lucht en bodem) Lucht-lucht warmtepomp
Geschikt voor? Woningen gebouwd na 1979 met mechanische ventilatie Woningen gebouwd na 1979 met mechanische ventilatie Woningen gebouwd na 1992 met (deels) lage temperatuur verwarming Woningen gebouwd na 2000 met lage temperatuur verwarming (energieneutrale) Nieuwbouw

Welke warmtepomp geeft het beste rendement?

Hierboven werd er al even gesproken over het verschil in rendement tussen een warmtepomp die de bodem of (ventilatie)lucht als warmtebron gebruikt. Dit rendement wordt uitgedrukt in een SCOP(Seasonal Coëfficiënt of Performance), een getal dat de efficiëntie van een warmtepomp over alle seizoenen van een jaar aangeeft. Belangrijker nog is eigenlijk het financieel rendement van een warmtepomp. Een efficiënte warmtepomp is belangrijk maar alleen als u dat ook wat in de portemonnee oplevert. Daarom is het ook belangrijk om te kijken hoeveel gas er bespaard kan worden met een warmtepomp systeem.

Rendement COP vs. SCOP uitgelegd

De Coëfficiënt of Performance, ook wel afgekort COP genoemd, is een getal dat aangeeft hoe efficiënt een warmtepomp werkt. Het geeft de verhouding weer tussen de energie die nodig is om warmte op te pompen uit een bron ten opzichte van de warmte die het systeem produceert. Stel u voor dat u 1 kW aan elektriciteit gebruikt en u hier 4,5 kW warmte voor terug krijgt. Dan betekent dit een rendement van 4,5, oftewel de COP is 4,5.

In de grafiek hieronder zie u wanneer een warmtepomp goedkoper is in het gebruik dan een cv-ketel. Zo zie u dat wanneer de COP van een warmtepomp hoger wordt, de energiekosten ten opzichte van een cv-ketel steeds lager worden. Op het punt van 2,6 betaal u net zoveel voor het gebruik van een cv-ketel (gas) als een warmtepomp (elektriciteit).

SCOP geeft een beter beeld van het verwachte energiegebruik

De COP wordt gemeten bij een specifieke brontemperatuur (de temperatuur van de buitenlucht of bodem). Er wordt geen rekening gehouden met wisselende temperaturen en het klimaat waarin we leven. Daarom is de SCOP een betere indicatie voor het rendement van de warmtepomp. Met de SCOP is het rendement over een heel jaar berekend inclusief de koude winterdagen waarin het rendement vaak lager is. Dat geeft dus een veel nauwkeuriger beeld van het verwachte rendement.

Besparing op de energierekening

Met een all-electric oplossing verwarmd u de woning volledig elektrisch en heeft u geen gasaansluiting meer nodig. Dit levert de hoogste besparing op de energierekening maar vraagt ook een hogere investering. De prijzen in het overzicht gelden voor een gemiddelde eengezinswoning met een woonoppervlak van 120m2 en een gasverbruik van 1.500 tot 2.500 m2.

  Ventilatiewarmtepomp Warmtepompboiler Hybride buitenlucht Warmtepomp Buitenlucht Warmtepomp Bodem Warmtepomp Lucht-lucht Warmtepomp
Gasbesparing 10-20% 10-20% 60-80% 100% 100% 80-90%
Investering* €1.100-€2.600 €2.500-€4.500 €2.500-€4.500 €6.000-€10.000 €15.000 – €20.000 €3.500-€5.500
Aardgasvrij Nee Nee Nee Ja Ja Nee
Subsidie Ja Ja Ja Ja Ja Nee
SCOP 4,5 2,8 4,5 4,2 5,0 4,2

De ultieme test?

Er is een leuk trucje die u als QuickScan kan toepassen om te testen of uw huis geschikt is voor een warmtepomp is. Deze test voert u idealiter uit op een winterse dag met een temperatuur ver onder het vriespunt.

De test gaat als volgt:

  1. Stel voor een koude dag de hele dag en nacht de cv-ketel in zodat deze een maximale wateraanvoertemperatuur levert van 50⁰C (‘laagtemperatuur’).
  2. Zet de thermostaat op een temperatuur die comfortabel is voor iedereen die in de woning leeft.
  3. Zorg dat de knoppen van alle belangrijke radiatoren volledig opengedraaid zijn.
  4. Blijf ventileren, zodanig dat dit tot een gezond binnenklimaat leidt. Heb u een mechanisch ventilatiesysteem dan betekent dit standu 2 voor de tijd dat u wakker bent en standu 3 wanneer u kookt of doucht.
  5. Doe de dingen die u normaal ook doet en probeer zo min mogelijk elektrische apparaten aan te zetten (deze creëren extra warmte).
  6. Na een dag bepaal u of gedurende deze tijd de woning als comfortabel hebt ervaren en of de temperatuur, zoals deze ingesteld staat op de thermostaat, ook daadwerkelijk behaald is. Zo, ja dan is u huis zeer waarschijnlijk geschikt voor het toepassen van een warmtepomp. U kan namelijk op een koude dag, met een lage aanvoertemperatuur naar de verwarming, u woning toch warm krijgen. Is dit niet het geval, dan moet u eerst u huis beter gaan isoleren en/of laagtemperatuurverwarming gaan toepassen.

Met deze test merkt u of uw huis in de toekomst op uw gewenste comfort niveau blijft met een warmtepomp. Blijft het comfortabel in huis dan is u huis geschikt. Wordt het koud of oncomfortabel dan is een warmtepomp op dit moment waarschijnlijk niet de beste stap om te nemen. U kan beter eerst iets doen aan de isolatie of het verwarmingssysteem in de woning.